Notlar

Problem: Üretilen parçanın teknik resim, şartname veya müşteri gereksinimlerini karşılayıp karşılamadığı bilinmelidir.

Açıklama: Kalite kontrol; ürün veya çıktının belirlenmiş kabul kriterlerine uygunluğunu doğrulamak için yapılan ölçüm, muayene, test ve değerlendirme faaliyetlerinin bütünüdür.

Yöntem: Önce gereksinim ve tolerans belirlenir, uygun kontrol yöntemi seçilir, sonuç kaydedilir ve kabul kriteriyle karşılaştırılır.

Örnek: Teknik resimde verilen bir çap ölçüsü uygun ölçüm cihazıyla kontrol edilir. Sonuç yalnızca nominal değere değil, tolerans aralığına göre değerlendirilir.

Sonuç: Kontrol, ürün hakkında karar verir; tekrar eden sorunların önlenmesi için sonuçların prosesle ilişkilendirilmesi gerekir.

Kalite kontrol, ürün veya çıktının belirlenmiş kriterlere uygunluğunu doğrulamaya odaklanır. Kalite güvence ise uygun sonucun düzenli biçimde üretilebilmesi için süreçlerin planlanması, uygulanması, izlenmesi ve iyileştirilmesiyle ilgilenir.

İki alan birbirinin alternatifi değildir. Kontrol sonuçları kalite güvence sistemine veri sağlar; güvence faaliyetleri ise hatanın oluşma ihtimalini azaltmayı hedefler.

ISO 9001, kaliteyi yalnızca son kontrol üzerinden değil; süreçlerin nasıl tanımlandığı, izlendiği ve iyileştirildiği üzerinden ele alır. Proses yaklaşımı, girdiler, faaliyetler, çıktılar ve süreçler arasındaki ilişkinin görünür olmasını ister.

Bu not, BTK Akademi kalite güvence eğitimi ve kendi okumalarım doğrultusunda bir çerçeve özetidir. Bir kuruluşta ISO 9001 kurduğumu veya belgelendirme denetimi yürüttüğümü göstermez.

Düzeltici ve önleyici faaliyet, bir uygunsuzluğun kayda geçmesiyle bitmez. Asıl iş; nedenin araştırılması, aksiyonun tanımlanması, sorumlunun netleşmesi ve alınan tedbirin işe yarayıp yaramadığının izlenmesidir.

Kontrol sonucu ret olduğunda ürün kararı verilir. DÖF ise aynı hatanın süreçte tekrar etme ihtimalini azaltmayı hedefler.

Denetim, sürecin kâğıt üzerindeki tanımı ile sahadaki uygulamanın örtüşüp örtüşmediğini görmeye yarar. Amaç kişi aramak değil; talimat, kayıt ve uygulamadaki sapmaları görünür kılmaktır.

Sürekli iyileştirme ise tek seferlik bir proje değil; tekrarlayan sorunların, süreç boşluklarının ve ölçüm verilerinin düzenli olarak ele alınmasıdır. Bu başlıkları kalite yönetimi çerçevesinde ele alıyorum; bağımsız tetkikçi sıfatıyla denetim yürüttüğümü iddia etmiyorum.

“Beş” sayısı her problem için zorunlu bir sınır değildir. Amaç, görünen belirtinin arkasındaki yönetilebilir sistem nedenine ulaşmaktır. “Operatör dikkatsizdi” gibi kişiye odaklanan bir cevap çoğu durumda yeterli değildir; talimat, eğitim, yöntem, ekipman veya kontrol sistemindeki boşluklar da incelenmelidir.

Ulaşılan neden kaldırıldığında problemin tekrar etme olasılığı anlamlı biçimde azalıyor ve neden kanıtlarla desteklenebiliyorsa analiz doğru yöndedir.

Ölçümden önce cihazın fiziksel durumu, temizliği, sıfır kontrolü ve kalibrasyon durumunun gözden geçirilmesi gerekir. Ölçüm yüzeyindeki kir, cihaz ile parçanın sıcaklık farkı ve yanlış ölçme kuvveti sonucu etkileyebilir.

Cihazın ölçüm aralığı ve çözünürlüğü yapılacak kontrole uygun olmalıdır. Ölçüm sonucu, kullanılan cihaz ve koşullarla birlikte izlenebilir biçimde kaydedilmelidir.